Sao
tôi lại kể chuyện này ở đây, vì nó làm tôi suy nghĩ về thời gian và về không bỏ
mặc bản thân khi bước vào mối quan hệ nghiêm túc, sâu sắc có tác động trực tiếp
đến bản thân mình như kiểu “kết hôn”. Một ngày chỉ có 24h, nếu sống độc thân thì
không nói, me-time all the time luôn, nhưng mà lập gia đình thì có khi lại khác,
có con lại càng khác, me-time không biết có được 30 phút/ ngày hay không? Ưu tiên
trong cuộc sống của mình khi đó là gì? Sắp xếp thời gian như thế nào cho hiệu
quả? Well, tôi không biết, định phân tích các giả thiết có thể nghĩ ra, nhưng
thôi, đến đó rồi tự xoay xở thôi, chứ ngồi mà nghĩ thì chỉ thấy rối một nùi, chả
giải quyết được vấn đề gì.
Có một
ý mà bạn tôi nói về việc chăm sóc tâm hồn bằng việc đọc sách và nói chuyện với
bạn bè. Điều bạn nói rất mơ hồ đối với tôi, để tôi giải thích tại sao. Đầu tiên
là chưa xác định được khái niệm “tâm hồn” mà bạn muốn nói tới là gì, bao hàm những
khía cạnh nào, và những khía cạnh ấy (có thể) gặp phải những vấn đề gì cần phải
xử lý, hoặc cần những yếu tố nào để duy trì tình trạng tốt nhất hoặc tốt tốt của
chúng. Khi làm rõ các vấn đề thì chúng ta mới đi tìm phương pháp phù hợp để giải
quyết, và đưa ra kết luận là chăm sóc tâm hồn đối với bạn ấy là làm các việc
abc… tối thiểu ….h/ ngày (hoặc tuần), thỉnh thoảng làm các việc xyz … Đấy là cách
nghĩ của tôi - kiểu phân tích giải quyết vấn đề, tuần tự từng bước (phải nhìn
thấy quá trình tư duy), còn cách nói của bạn tôi lại vắn tắt quá, có cảm giác là
nhảy ngay đến kết luận (jump to conclusion), làm tôi không hiểu tại sao lại lựa
chọn các biện pháp đó, cảm giác rất bối rối (confused).
Nhân
nói về chuyện chăm sóc tâm hồn, thế nếu là tôi, tôi định chăm sóc/bồi dưỡng tâm hồn kiểu
gì? Như tôi nói ở trên đó, lúc đó rồi tính: dựa trên tình trạng của bản thân, thời
gian, sức khỏe, … để quyết định xem mình nên làm gì, chứ tôi không ngồi đó mà
nghĩ trước làm gì. Bây giờ đang độc thân, tôi nghĩ là tôi nên làm gì khi còn thật
nhiều thời gian dành cho bản thân mình nhỉ? Trong bối cảnh AI đang càng ngày càng phổ biến, tôi thấy điều quan trọng là "làm sao để
không bị lười biếng, lệ thuộc vào AI?".
Thật may mắn, là đã có một số gợi ý từ các chuyên gia cho việc sử dụng AI cho đọc học thuật, có thể ứng dụng cho việc tự học, tôi note lại
về blog của mình để thỉnh thoảng đọc lại.
5 ý tưởng cho việc đọc học thuật
AI vừa có thể đem đến những lợi ích nhất định cho việc cải thiện kĩ năng đọc học thuật, vừa có thể cản trở sự phát triển của kĩ năng này (chẳng hạn như thay vì tự mình tóm tắt một bài viết, bạn sử dụng bản tóm tắt do một AI sản xuất). Để AI thực sự trở thành một trợ thủ đắc lực cho việc học tập, thay vì trở thành một trở lực, bạn có thể tham khảo 5 cách sử dụng AI cho việc đọc ở dưới đây:
- Khi đọc một bài viết học thuật, hãy lập ra một bảng chứa những thuật ngữ quan trọng hoặc vạch ra những luận điểm chính trong bài viết đó. “Hãy thực hiện việc này TRƯỚC KHI yêu cầu AI làm điều tương tự, và so sánh những thuật ngữ hoặc luận điểm mà bạn và AI đã lập ra. Công cụ AI có thể giúp bạn xây dựng một ‘giàn giáo’ về mặt nhận thức cho việc đọc một bài viết, nhưng bạn không thể phụ thuộc vào nó, vì thế hãy đảm bảo rằng bạn tự mình đọc bài viết đó.”
- “Hãy yêu cầu AI tạo ra những câu hỏi khơi gợi suy nghĩ dựa trên nội dung của bài viết. Bạn có thể phát triển hiểu biết của mình về một bài viết bằng cách trả lời những câu hỏi này”, hoặc sử dụng chúng để xây dựng câu hỏi cho riêng mình.
- “Bạn có thể yêu cầu AI dịch văn bản sang tiếng mẹ đẻ của mình”, bởi vì việc đọc soát bản dịch thực sự có thể giúp bạn hiểu bài viết gốc rõ hơn. Tuy nhiên, “hãy chắc chắn rằng bạn đã kiểm tra độ chính xác của bản dịch và đảm bảo không một phần ý nghĩa quan trọng nào bị bỏ sót trong bản dịch.”
- “Hãy so sánh bản tóm tắt của riêng bạn với một bản tóm tắt do AI viết. … Việc so sánh hiểu biết của riêng bạn về bài viết với một bản tóm tắt do AI tạo ra có thể là một cách tiếp cận tốt cho việc phát triển kĩ năng đọc có phê phán (critical reading skills) – bằng cách nhận ra những điểm mà bạn đã bỏ sót, và bằng cả việc cho bản thân một cơ hội phê bình một sản phẩm đầu ra của AI.”
- “Hãy bình duyệt tất cả những sản phẩm đầu ra của AI” với tư duy phản biện. Ví dụ, các định nghĩa được nêu trong các sản phẩm đầu ra ấy có chính xác không? Bạn có thể xác định được những phần thông tin nào trong sản phẩm ấy được rút ra từ nguồn tham khảo nào không? Nếu đã xác định được, thì phần thông tin ấy có giống với thông tin gốc không?
[...] Như các bạn có thể thấy, trong tất cả các đề xuất trên về cách sử dụng công cụ AI trong việc học đọc và viết, không một đề xuất nào khuyến khích việc sử dụng AI để giảm bớt khối lượng hoạt động nhận thức của người học. Tất cả những đề xuất này thậm chí còn gợi ý dùng AI để “vẽ thêm việc” cho tâm trí của người học.[...]
Mình nghĩ cách thực hành này có thể được áp dụng cho cả công việc chứ không chỉ trong học tập. AI chỉ nên được sử dụng để làm thay mình những công việc mà mình đã (1) quá thành thạo và (2) không còn học được thêm nhiều nữa khi làm nó, chẳng hạn như công đoạn làm chỉ mục, danh mục, hoặc một số bước ban đầu trong quá trình tìm kiếm bài báo khoa học. Ngay cả ở những công việc có tính lặp đi lặp lại, nếu bản thân vẫn chưa thành thạo, người ta vẫn nên tự mình thực hành để nâng cao sự thành thục, trước khi nhờ tới AI. Và ở những công việc bắt buộc đòi hỏi sự ghi nhớ đầy đủ và tường tận của bản thân con người, chẳng hạn như việc rút ra những kết luận có tính sáng tạo và “critical”, hiển nhiên con người phải tự thực hiện.
Việc sử dụng AI trong học tập phải tạo động lực, tăng sự thuận tiện, cung cấp thêm dữ liệu, để kích thích việc sử dụng các năng lực tâm trí, chứ không phải là khiến người học ít phải động não hơn – đó mới là “làm chủ công nghệ, không để công nghệ làm chủ mình”.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét